Stress vì công việc âm thầm tàn phá vòng eo của dân công sở thế nào?

Áp lực công việc kích thích hormone cortisol, thúc đẩy ăn uống theo cảm xúc, gây thiếu ngủ và ít vận động, khiến dân văn phòng dễ tích tụ mỡ bụng.

Theo Cử nhân Dinh dưỡng Mai Thị Thùy, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Xuyên Á TP HCM, stress không tự biến thức ăn thành mỡ bụng, mà tạo ra môi trường sinh học lẫn hành vi khiến cơ thể dễ dư thừa năng lượng và rối loạn chuyển hóa hơn qua hai con đường chính:

Rối loạn thần kinh – nội tiết do stress kéo dài

Khi cơ thể đối mặt với trạng thái căng thẳng thường xuyên, trục hạ đồi – tuyến yên – thượng thận (HPA) sẽ bị kích hoạt, làm tăng tiết hormone cortisol nhằm đáp ứng với stress.

Về bản chất sinh học, cortisol là hormone thiết yếu giúp cơ thể thích nghi với áp lực, điều hòa lượng đường huyết và huy động năng lượng. Tuy nhiên, nếu căng thẳng diễn ra dai dẳng khiến quá trình điều hòa nội tiết bị xáo trộn, nồng độ cortisol kéo dài có thể gây ra hàng loạt tác động bất lợi:

• Ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa đường và làm giảm độ nhạy insulin.
• Kích thích cảm giác thèm ăn, gia tăng xu hướng lựa chọn các nhóm thực phẩm giàu năng lượng.
• Làm xáo trộn chuyển hóa mô mỡ và thay đổi cách phân bố mỡ trong cơ thể. Trong đó, mô mỡ nội tạng có mối liên quan mật thiết với hoạt động của glucocorticoid, bao gồm cả cortisol.

Chính vì vậy, tình trạng căng thẳng kéo dài có thể là một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy tích tụ mỡ ở vùng bụng, dù phản ứng này không xảy ra đồng loạt ở tất cả mọi người.

Vòng lặp thói quen sinh hoạt và ăn uống theo cảm xúc

Bên cạnh yếu tố nội tiết, những xáo trộn trong hành vi sinh hoạt hàng ngày mới là nguy cơ đáng chú ý nhất ở khối văn phòng.

Khi đối diện với áp lực công việc gia tăng, nhiều người hình thành xu hướng ăn uống theo cảm xúc, tìm tới trà sữa, bánh ngọt hay các loại đồ ăn giàu năng lượng như một phương thức giải tỏa căng thẳng tức thì. Song song đó, việc ngồi liên tục nhiều giờ, lười vận động, thói quen bỏ bữa, ăn muộn cùng tình trạng thiếu ngủ kéo dài khiến tổng năng lượng nạp vào vượt xa mức tiêu hao. Theo thời gian, chuỗi phản ứng này tạo điều kiện thuận lợi để mỡ thừa tích lũy.

Một số nghiên cứu chỉ ra rằng thiếu ngủ – tình trạng phổ biến ở người chịu áp lực công việc – có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phân bố mỡ. Cụ thể, thử nghiệm ngẫu nhiên công bố trên tạp chí Journal of the American College of Cardiology năm 2022 ghi nhận: ở người trưởng thành khỏe mạnh, khi thời gian ngủ bị giới hạn xuống còn 4 giờ mỗi đêm trong 14 ngày, lượng năng lượng tiêu thụ tăng lên kéo theo sự tích tụ mỡ bụng, bao gồm cả mỡ nội tạng. Đáng lưu ý, lượng mỡ nội tạng ở nhóm này tăng khoảng 11% so với điều kiện ngủ đủ giấc.

Dù vậy, cần nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện thay vì quy toàn bộ trách nhiệm tăng mỡ bụng cho cortisol hay áp lực công việc. Chẳng hạn, một phân tích gộp công bố trên tạp chí International Journal of Obesity năm 2015, tổng hợp dữ liệu từ 8 nghiên cứu đoàn hệ với hơn 42.000 người, cùng một số nghiên cứu tổng quan khác lại không tìm thấy mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa căng thẳng nghề nghiệp và nguy cơ mắc béo phì nói chung. Sự khác biệt này phản ánh tác động của stress mang tính cá thể hóa cao và chịu sự chi phối của rất nhiều yếu tố đan xen.

Áp lực công việc kích thích hormone cortisol, thúc đẩy ăn uống theo cảm xúc, gây thiếu ngủ và ít vận động, khiến dân văn phòng dễ tích tụ mỡ bụng. Ảnh: Prima

Áp lực công việc kích thích hormone cortisol, thúc đẩy ăn uống theo cảm xúc, gây thiếu ngủ và ít vận động, khiến dân văn phòng dễ tích tụ mỡ bụng. Ảnh: Prima

Giải pháp kiểm soát mỡ bụng cho dân văn phòng

Nhìn chung, stress không trực tiếp tạo ra mỡ bụng mà tạo nên một chuỗi biến đổi bất lợi: làm thay đổi đáp ứng stress và điều hòa nội tiết; thúc đẩy ăn uống theo cảm xúc và tăng năng lượng nạp vào; làm giảm thời gian dành cho vận động và ảnh hưởng đến giấc ngủ; từ đó dẫn đến tình trạng dư thừa năng lượng và tích tụ mỡ thừa, bao gồm cả mỡ nội tạng.

Để kiểm soát số đo vòng eo hiệu quả, người làm việc văn phòng không nên chỉ tập trung vào khẩu phần ăn mà cần thiết lập một lối sống đồng bộ:

• Duy trì giờ giấc ăn uống cố định, chủ động kiểm soát các nhóm thực phẩm giàu năng lượng.
• Tăng cường vận động thể chất trong ngày và đảm bảo thời lượng giấc ngủ.
• Xây dựng các phương pháp giải tỏa áp lực công việc lành mạnh, phù hợp.
• Chủ động theo dõi số đo vòng eo định kỳ cùng các chỉ số chuyển hóa liên quan khi cần thiết, thay vì đợi đến khi trọng lượng cơ thể tăng cao mới can thiệp.

Muốn kiểm soát mỡ bụng bền vững, việc điều chỉnh không chỉ dừng lại ở những gì được đưa vào cơ thể, mà nằm ở cách mỗi người làm việc, nghỉ ngơi và quản lý căng thẳng mỗi ngày.

Nguồn: vnexpress.net